Journal of Social Problems of Iran

Journal of Social Problems of Iran

Religious Charity of Iranian and Iraqi Women in the Arbaeen Pilgrimage: Towards a Rethinking of Gendered Division of Labor

Document Type : Research Paper

Authors
Mohammad Rza Pouyafar 1
Zeynab Mohammadzadeh 2
1 Faculty Member, Department of Social Sciences, Amin University of Law Enforcement Sciences
2 Assistant Professor of Jurisprudence and Fundamentals of Law and Imam Khomeini Thought, Imam Khomeini (RA) and Islamic Revolution Research Institute, Tehran, Iran
10.22059/ijsp.2026.407681.671363
Abstract
Over the past two decades, the Arbaeen pilgrimage has evolved from a traditional Shi‘i devotional practice into the largest annual religious gathering worldwide, constituting a vast arena of religious-social action. Central to this ritual is an expansive, voluntary network of religious charity (khayr-e dini), which provides food, accommodation, healthcare, and cultural services without expectation of return. Within this context, the participation of Iranian and Iraqi women—both as pilgrims and as service providers—has gained prominence and highlights the need for comparative sociological analysis. This qualitative and ethnographic study gathered data through semi-structured interviews with mawkib organizers and participant observation. Findings show that in the Iranian sphere, mawkibs combine personal ties with organizational networks, enabling women to move beyond traditional roles. They engage in cultural management, coordinate women’s units, and sometimes assume full administrative responsibility. Their
participation as both a reproduction of social capital and an entry into the religious public sphere. In Iraq, mawkibs are largely familial and tribal, with women primarily engaged in conventional tasks such as food preparation and childcare. Iranian women have partially redefined gendered divisions of labor, whereas Iraqi women remain within traditional frameworks. Despite these differences, both groups interpret their involvement as religious charity that reinforces social cohesion and identity. Yet Iranian women face constraints—financial dependency, male-dominated structures, and negative attitudes toward managerial roles—making their participation simultaneously a devotional act and a site of claim-making and reconfiguration of women’s roles in the religious public sphere.
Keywords
Arbaeen pilgrimage
religious charity
ziyarat
moukeb
social participation
  1. اصفهانیان، س.، خادمی، م.، و نیکوییان، آ. (۱۳۹۵). والله متم نوره؛ کاوشی در ابعاد الهی، تمدنی و مهدوی حرکت عظیم اربعین حسینی (۳ جلد). قم: کتاب جمکران.
  2. بد، م. (۱۳۹۷). فهم تجربۀ زیستۀ زائران در پیاده‌روی اربعین سال ۱۳۹۵ (بسترها و زمینه‌های شکل‌گیری ابررویداد اربعین). نشریۀ باغ نظر، ۱۵(۶۸). بازیابی از: https://www.bagh-sj.com/article_81656_561bf94b39e8d0a001e78628f140d0c5.pdf
  3. پویافر، م. (۱۳۹۷). الگوی فعالیت‌ها و تجربه خیر دینی در آیین پیاده‌روی اربعین. تهران: پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات.
  4. پویافر، م. (۱۳۹۷). پدیدارشناسی تجربه زیارت در میان زائران حرم رضوی. مدیریت پژوهش و برنامه‌ریزی آستان قدس رضوی، طرح پژوهشی.
  5. پویافر، م. (۱۳۹۷). پیاده‌روی مقدس؛ واکاوی تجربه زیارت پیاده امام رضا (ع) در آخر ماه صفر. گزارش طرح پژوهشی در آستان قدس رضوی، معاونت تبلیغات اسلامی.
  6. پویافر، م. (۱۳۹۷). سنخ‌شناسی زائران اربعین؛ پیمایشی در گونه‌شناسی تجربه زیارت در آیین پیاده‌روی اربعین. طرح پژوهشی.
  7. پویافر، م. (۱۳۹۹). ارزیابی دیدگاه زائران پیاده‌روی اربعین در مورد مراسم سال ۱۳۹۹. انجمن علمی بین‌المللی مطالعات اربعین، کارگروه پیمایش‌ها و مطالعات تجربی (مردادماه)، طرح پژوهشی.
  8. پویافر، م. (۱۳۹۹). ارزیابی دیدگاه زائران پیاده‌روی اربعین در مورد مراسم سال ۱۳۹۹ (موج دوم). انجمن علمی بین‌المللی مطالعات اربعین، کارگروه پیمایش‌ها و مطالعات تجربی (مهرماه)، طرح پژوهشی.
  9. پویافر، م. (۱۳۹۹). خیر دینی به‌مثابه تجربه دینی؛ بازتعریف گونه‌های تجربه دینی بامطالعه در آیین پیاده‌روی اربعین. فصلنامه تحقیقات فرهنگی، ۱۳(۲)، ۸۷-۱۱۵. بازیابی از: https://www.jicr.ir/article_427_18997733ec258a9fcaf239cc55d53363.pdf
  10. پویافر، م. (۱۴۰۲). آیین نیکی؛ مطالعه جامعه‌شناختی خیر دینی در آیین پیاده‌روی اربعین. اصفهان: آرما.
  11. پویافر، م.، و رضایی، م. (۱۴۰۰). زیارت‌های پیاده در جهان معاصر؛ نگاهی جامعه‌شناختی. تهران: دانشگاه امام صادق (ع).
  12. تاج‌بخش، غ. (۱۳۹۲). پیاده‌روی اربعین و ابعاد تربیتی آن. مجله بصیرت و تربیت اسلامی، ۱۷ (۵۴)، ۴۱-۶۲. بازیابی از: http://init.jrl.police.ir/article_94814_b38ab0498aa43b008cb664eb9d7af946.pdf
  13. تاج‌بخش، غ. (۱۳۹۹). پیاده‌روی اربعین و معنایابی کنش زیارت زائران جوان. فصلنامه تحقیقات فرهنگی ایران، ۱۳(۲)، ۱۴۵-۱۶۸. بازیابی از: https://www.jicr.ir/article_426_6ecbdd6ec859d284dc13885a37ce8d81.pdf
  14. ذکایی، م.، و اسلامی، ر. (۱۳۹۹). بازنمایی رسانه‌ای مناسک زیارت اربعین در ایران؛ سال‌های ۱۳۹۲ تا ۱۳۹۶. فصلنامه تحقیقات فرهنگی ایران، ۱۴(۲)، ۱-۳۶. بازیابی از: https://www.jicr.ir/article_412_b9228e0962a78b84f3d5d92f4faa000b.pdf
  15. رضایی، م. (۱۳۹۶). بررسی ابعاد جامعه‌شناختی مراسم اربعین حسینی و نقش آن در تحکیم پایه‌های عقیدتی تشیع. پایان‌نامه کارشناسی‌ارشد، دانشگاه آزاد اسلامی واحد نراق.
  16. رضوی‌زاده، ن. (۱۳۹۶). ادراک و تجربۀ زیستۀ زائران پیاده ایرانی در عراق (موردمطالعه: پیاده‌روی اربعین آذر ۱۳۹۳ - عراق). فصلنامه مطالعات و تحقیقات اجتماعی در ایران، ۶(۴). بازیابی از: https://jisr.ut.ac.ir/article_65250_7fba059c71187c9c3897449e6fab6729.pdf
  17. رمضانی تمیجانی، ص. (۱۳۹۹). گونه‌ها و ساحت‌های مشارکت جمعی در پیاده‌روی اربعین. فصلنامه تحقیقات فرهنگی ایران، ۱۳(۲)، ۱۱۷-۱۴۳. بازیابی از: https://www.jicr.ir/article_420_b6f0479ae87d244975439c6124592772.pdf
  18. زنگانه، م. (۱۳۹۸). بررسی کارکردهای اجتماعی پیاده‌روی اربعین. پایان‌نامه کارشناسی‌ارشد، دانشگاه گلستان.
  19. طالبی، ح. (۱۳۹۹). پیاده‌روی اربعین به‌مثابۀ یک رسانه از دیدگاه متخصصان ارتباطات. پایان‌نامه کارشناسی‌ارشد، دانشگاه علامه طباطبایی.
  20. فرخی، م.، و انگوتی، ز. (۱۳۹۸). دلایل حضور و مشارکت زنان ایرانی در پیاده‌روی اربعین. نشریه مطالعات راهبردی بسیج، ۲۲(۸۵). بازیابی از: https://bsrq.cuir.ac.ir/article_115409_d84823031f3ec56bf02b9ccd58fe9116.pdf
  21. فروغی، ی. (۱۳۹۹). آیین پیاده‌روی زیارت اربعین؛ روایت‌ها و سیاست‌های فرهنگی. رساله دکتری، دانشگاه خوارزمی.
  22. فرهادی محلی، م. (۱۳۹۷). پدیدارشناسی تجربۀ پیاده‌روی اربعین (موردمطالعه: کاروان ایرانی زیارتی کربلا). پایان‌نامه کارشناسی‌ارشد، دانشگاه گیلان.
  23. قائم‌پناه، ا. (۱۳۹۹). الزامات نهادینه‌کردن مشارکت مردمی در اربعین حسینی. پایان‌نامه کارشناسی‌ارشد، دانشگاه شاهد تهران.
  24. کرمی قهی، م. (۱۴۰۲)، جای پای زینب؛ پدیدارشناسی پیاده‌روی زنان ایرانی در اربعین، پژوهشکده زن و خانواده.
  25. مظاهری، م. (۱۳۹۷). پیاده‌روی اربعین؛ تأملات جامعه‌شناختی. اصفهان: آرما.
  26. موسوی، ا. (۱۳۹۷). بررسی کیفی الگوی ابراز هویت زائران ایرانی و عراقی در آیین پیاده‌روی اربعین. پایان‌نامه کارشناسی‌ارشد، دانشگاه آیت‌الله بروجردی.

 

لاتین

  1. Berger, P. L., & Luckmann, T. (1966). The social construction of reality. New York: Doubleday.
  2. Christiana, F., Dekeyser, E., & Knox, D. (2016). To Karbala: Surveying religious Shia from Iran and Iraq. MIT Political Science Department Research Paper.
  3. Eade, J., & Sallnow, M. J. (1991). Contesting the sacred: The anthropology of Christian pilgrimage. London: Routledge.
  4. Eliade, M. (1959). The sacred and the profane: The nature of religion. New York: Harcourt.
  5. Hashemian, A., Drikvand-moghaddam, A. (2025). Reproductive and health challenges of women pilgrims during the Arbaeen pilgrimage: A qualitative study. Advances in Human Resource Development and Management, 1(1), 1–10. Retvieved from: https://ojs.nexuspress.org/journal-ahrdm/article/view/125
  6. Husein, M. (2018). A phenomenological study of Arbaeen foot pilgrimage in Iraq. Tourism Management Perspectives, 25, 9–19.
  7. Nikjoo, A., Sharifi-Tehrani, M., Karoubi, M., & Siyamiyan, A. (2020). From attachment to a sacred figure to loyalty to a sacred route: The walking pilgrimage of Arbaeen. Religions, 11(9), 1–16. Retrieved From: https://www.mdpi.com/2077-1444/11/3/145
  8. Rahimi, M. (2019). Reframing Arbaeen pilgrimage in Western media through a cultural translation: A framing analysis. Society and Culture in the Muslim World, 2(1), 45–67. Retrieved From: https://scmw.atu.ac.ir/article_10140.html
  9. Taylor, C. (2007). A secular age. Cambridge: Harvard University Press.
  10. Timothy, D. J., & Olsen, D. H. (2006). Tourism, religion and spiritual journeys. London: Routledge.
  11. Turner, V. (1974). The ritual process: Structure and anti-structure. Chicago: Aldine.
  12. Vilaça, H. (2010). Pilgrims as ecstatic believers: Contemporary religious travel. International Sociology, 25(2), 230–249. Retrieved From: https://journals.sagepub.com/doi/10.1177/0268580910363565
Journal of Social Problems of Iran
Volume 16, Issue 2
May 2026
Pages 253-275