Dominant Discourses on The Legislative Process in The Field of Family LaW (2020- 2024)

Document Type : Research Paper

Authors

1 PhD student, Family Research Institute, Shahid Beheshti University

2 Family Research Institute, Shahid Beheshti University

3 Faculty of Social Sciences /Allameh Tabatabai University

Abstract

This study, adopting Laclau and Mouffe’s discourse analysis approach, examines the legislative process in the field of family law during the 11th term of the Islamic Consultative Assembly (Parliament of Iran). The findings reveal that the political alignment of the parliament and the government under the conservative discourse exposed latent internal divisions within this political current, leading to the emergence of two sub-discourses in family law legislation: “traditional conservatism” and “reform-oriented conservatism.” The traditional conservative discourse, with the nodal point of “strengthening the family institution” and its articulation with moments such as Islam, traditional intra-family relations, disregard for women’s rights and…, employed hard-power tools to exclude its rival. It played a pivotal role in the ratification of Article 56 of the Family Protection and Youth Population Law and the suspension of the Bill on the Protection of Dignity and Security of Women Against Violence. In contrast, the reform-oriented conservative discourse, centered on “balancing the fulfillment of women’s rights and the consolidation of the family institution” and articulated with moments such as dynamic jurisprudence, women’s dignity within the family, motherhood, culture, expert consensus, and… used soft strategies to marginalize its rival discourse and to modify or halt certain bills.

Keywords

Main Subjects

References

  • انصارین، نوریه و دیگران (1396)، تحلیل جامعه‌شناختی گفتمان‌های خانواده در مذاکره‌های مجالس قانونگذاری ایران (از 1320 تا 1357)، مطالعات اجتماعی ایران، دوره یازدهم، شماره 1: 5- 35. https://www.jss-isa.ir/article_31604.html
  • انصارین، نوریه و دیگران (1397)، تحلیل گفتمان جامعه‌شناختی مذاکره‌های مجلس هشتم شورای اسلامی در خصوص قانون حمایت از خانواده، مطالعات جامعه‌شناسی، سال دهم، شماره 39، 125- 144. https://sanad.iau.ir/Journal/jss/Article/957895
  • برگر، پیتر و لوکمان، توماس (1387). ساخت اجتماعی واقعیت (رساله‌ای در جامعه‌شناسی شناخت)، ترجمه فریبزر مجیدی، تهران: علمی و فرهنگی.
  • تاجیک، محمدرضا (1377)، تشکل‌های گفتمانی و جامعه چندگفتار، گفتمان، شماره 2، ص 117- 134.
  • تاجیک، محمدرضا و روزخوش، محمد (1387)، بررسی نهمین دوره انتخابات ریاست جمهوری ایران از منظر تحلیل گفتمان، مسائل اجتماعی ایران، سال شانزدهم، شماره 61، ص 83- 128.
  • توکلی‌خالدی، اعظم (1401)، تحلیل گفتمان‌های تأثیرگذار بر فرآیند قانونگذاری در قلمرو حقوق زنان و خانواده (1358- 1398)، دانشگاه تربیت مدرس، رساله دکتری.
  • تیلور، استفنی (1399)، تحلیل گفتمان چیست، ترجمه: عرفان رجبی و پدرام منیعی، تهران: نویسه پارسی.
  • سلطانی، علی‌اصغر (1400)، قدرت، گفتمان و زبان (سازوکارهای جریان قدرت در جمهوری اسلامی ایران)، تهران: نشر نی.
  • سلیمی، ناهید (1399)، تحلیل فرآیند توسعه خط‌مشی‌گذاری عدالت جنسیتی در ایران، دانشگاه تربیت مدرس، رساله دکتری.
  • طرح اصلاح موادی از قانون حمایت خانواده مصوب 1/12/1391 (1402)، بازیابی‌شده از سایت مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی.
  • طرح اصلاح موادی از قانون نحوه اجرای محکومیت‌های مالی و مهریه (1401)، بازیابی‌شده از سایت مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی.
  • طرح تأسیس سازمان ملی اقامت (1401)، بازیابی‌شده از سایت مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی.
  • علی‌پور، پروین، زاهدی، محمدجواد و دیگران (1396)، تحلیل گفتمان عدالت جنسیتی در برنامه پنج‌ساله ششم توسعه اقتصادی، فرهنگی و اجتماعی جمهوری اسلامی ایران، مطالعات و تحقیقات اجتماعی در ایران، دوره ششم، شماره 2، ص 203- 229. 10.22059/2017.233842.527
  • فرکلاف، نورمن (1399)، تحلیل گفتمان انتقادی، ترجمه روح‌الله قاسمی، تهران: اندیشه احسان.
  • قاسم‌پور، فاطمه (1401)، جزئیات لایحه حفظ امنیت زنان در برابر سوءرفتار، بازیابی‌شده از: https://www.isna.ir/news/1401111209913
  • قاسم‌پور، فاطمه (1402 الف)، پیشگیری از آسیب زنان با تصویب یک لایحه، بازیابی‌شده از: https://irannewspaper.ir/8163/13/14105
  • قاسم‌پور، فاطمه (1402 ب)، نشست «واکاوی لایحه پیشگیری از آسیب‌دیدگی زنان و ارتقای امنیت آنان در برابر سوءرفتار»، بازیابی‌شده از: https://www.ettelaat.com/archives/686400#tab=0
  • قاسم‌پور، فاطمه (1402 ج)، با فقه پویا می‌توان مسأله حضانت را حل کرد، بازیابی‌شده از: https://farhikhtegandaily.com/page/244890/
  • قاسم‌پور، فاطمه (1402 د)، در مصوبه مجلس سعی ‌شد «رویکرد ترمیمی» جایگزین «رویکرد کیفری» شود، بازیابی‌شده از: https://farhikhtegandaily.com/news/79190
  • قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت (1400)، بازیابی‌شده از سایت مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی.
  • کرمی‌قهی، محمدتقی (1391)، تحلیل گفتمان سه برنامه توسعه با رویکردی به مسائل زنان و خانواده، برنامه‌ریزی رفاه و توسعه اجتماعی، شماره 13، ص 41- 74. https://doi.org/22054/qjsd.2013.827
  • کسرایی، محمدسالار و پوزش‌شیرازی، علی (1390)، تحلیل گفتمان جنبش دانشجویی پس از پیروزی انقلاب اسلامی با استفاده از نظریه گفتمان لاکلا و موفه (1358- 1376)، سیاست، شماره 19، ص 227- 246.
  • کلانتری، عبدی و آشوری، داریوش (1392)، سرگشته میان جهان های شرقی و غربی. در: بی بی سی فارسی. 20 آبان 1392.
  • لاکلاو، ارنستو و موفه، شانتال (1402)، هژمونی و استراتژی سوسیالیستی (به سوی سیاست دموکراتیک رادیکال)، ترجمه محمد رضایی، تهران: ثالث.
  • لایحه حفظ کرامت و حمایت از زنان در برابر خشونت (1399)، بازیابی‌شده از سایت مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی.
  • مشروح مذاکرات دوره یازدهم مجلس شورای اسلامی، دوره یازدهم، 7 خرداد 1399 لغایت 1 خرداد 1403، بازیابی‌شده از سایت روزنامه رسمی جمهوری اسلامی ایران.
  • مک دانل، دایان (1380)، مقدمه‌ای بر نظریه گفتمان، ترجمه: حسینعلی نوذری، تهران: فرهنگ گفتمان.
  • نظری، علی اشرف (1387)، غرب، هویت و اسلام سیاسی: تصورات و پنداشت‌های غرب از اسلام، فصلنامه سیاست، دوره 38 ، شماره 1.
  • هوارث، دیوید (1397)، گفتمان، ترجمه روح‌الله قاسمی، تهران: اندیشه احسان.
  • یورگنسن، ماریان و فیلیپس، لوئیز (1389)، نظریه و روش در تحلیل گفتمان، ترجمه هادی جلیلی، تهران: نی.
  • Almasi Moghaddam, K. (2024). Critical discourse analysis: A review of the views of Ernesto Laclau, Chantal Mouffe and Norman Fairclough. International Journal of Advanced Research in Humanities and Law, 1(2), 86–90. https://doi.org/10.63053/ijrel.16
  • Collins, Patricia Hill (1989). The Social Construction of Invisibility: Black Women’s Poverty in Social Problems Discourse. pp. 77-93 in Perspectives on Social Problems, Volume I, ed. Gale Miller and Jim Holstein. Greenwich, CT: JAI Press.
  • Edelman, M. (1988). Constructing the Political Spectacle. Chicago, IL: University of Chicago Press.
  • Laclau, Ernesto (2005). On Populist Reason, UK: Verso Press.
  • Pohle, Julia (2013). Opening the black box of communication policy-making: Analysing policy change through the lenses of networks and discourse, SMIT – Studies on Media, Information and Telecommunication, 1- 28. http://dx.doi.org/10.2139/ssrn.2827659
  • Pretto, G. C. (2025). Developments on Laclau and Mouffe’s Discourse Theory: populism, anti-populism and new research agendas. Plural, 32(2), 167-185. https://doi.org/10.11606/issn.2176-8099.pcso.2025.241287
  • Ramsey, Sarah M. (2025), Laclau and Mouffe's Discourse Theory: Professionalism as an Empty Signifier for Nursing, Nurs Philos, 1- 10, https://doi.org/10.1111/nup.70034
  • Schiffrin, D. (1994). Approaches to Discourse. Oxford and Cambridge: Blackwell.
  • Van Hulst, M., Metze, T., Dewulf, A., de Vries, J., van Bommel, S., & van Ostaijen, M. (2025). Discourse, framing and narrative: three ways of doing critical, interpretive policy analysis. Critical Policy Studies, 19(1), 74–96. https://doi.org/10.1080/19460171.2024.2326936
Journal of Social Problems of Iran
Volume 16, Issue 2
May 2026
Pages 73-100

Files

Share

How to cite

Statistics