بررسی مسائل اجتماعی ایران

بررسی مسائل اجتماعی ایران

متخصصان لیبرال محافظه‌کار: تحلیل طبقاتی نگرش‌های اجتماعی و سیاسی متخصصان حرفه‌ای در ایران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری جامعه شناسی، گروه جامعه شناسی، دانشکده علم انسانی دانشگاه آزاد اسلامی (واحد علوم و تحقیقات)، تهران، ایران.
2 استادیار گروه علوم اجتماعی اسلامی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه تهران، تهران، ایران.
چکیده
این پژوهش با تمرکز بر متخصصان حرفه‌ای به‌مثابه لایه‌ای از طبقه متوسطِ رو به بالا در ایران، مسئله تنوع و تناقض نگرش‌های اجتماعی–سیاسی این گروه و نسبت آن با سبک زندگی و مصرف فرهنگی را بررسی می‌کند. مطالعه با اتکا به چارچوب‌های بوردیو (سرمایه‌ها و عادت‌واره) و اریک اُلین رایت (جایگاه‌های طبقاتی متناقض) و با روش کیفیِ تحلیل مضمون انجام شده است. داده‌ها از طریق مصاحبه‌های عمیق نیمه‌ساختاریافته از ۳۴ نفر گردآوری شده است. یافته‌ها نشان می‌دهد نگرش‌ها غالباً تلفیقی و «لیبرال–محافظه‌کارانه» است: از یک‌سو حمایت از آزادی بیان، مشارکت مدنی و عدالت، و از سوی دیگر ترجیح ثبات و پرهیز از تغییرات ناگهانی. در سطح سبک زندگی، مصرف فرهنگی و اوقات فراغت زیر فشار تورم و محدودیت‌های اینترنتی شکل می‌گیرد و شبکه‌های اجتماعی هم‌زمان منبع خبر و سرگرمی‌اند. روابط اجتماعی به سمت شبکه‌های کوچک‌تر و هم‌سطح میل کرده و در مهاجرت، پارادوکس «ماندن برای خود/رفتن برای فرزندان» برجسته است. همچنین فرسایش اعتماد نهادی و کاهش امید اجتماعی در پی بی‌ثباتی اقتصادی و محدودیت‌های سیاسی مشاهده می‌شود. تحلیل مضامین در چند مقوله، از جمله خانواده و جنسیت، ناسیونالیسم و مهاجرپذیری، و نیز ایده اقتصادی (رشد پایدار همراه عدالت) و مطالبه شفافیت و مقابله با رانت، سامان یافت. جمع‌بندی پژوهش نشان می‌دهد این تلفیق ارزشی، هم ظرفیت مشارکت و تحول دارد و هم در شرایط نامطمئن می‌تواند به کناره‌گیری و فردگرایی بینجامد.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

Alashti, Mehdi. (2025). From National Nationalism to Anti‑National Nationalism. Tajaddod Journal, (2), 4–9. (In Persian).
Ashraf, A., & Banouazizi, A. (1993). Social classes in the Pahlavi period (E. Afrough, Trans.). Rahbord, 2, 102–126. (In Persian).
Azghandi, Alireza, & Ghazi, Alireza Hessam. (2018). A Review of the Identity of the New Middle Class during the Three Decades after the Revolution. Journal of Crisis Research in the Islamic World, 5(2), 85–121. (In Persian). https://doi.org/10.2783.4999/QJPR.2003.1110.188
Bahrani, Mohammad Hossein. (2013). The Middle Class and Political Transformations in Contemporary Iran, 1941–2001. Tehran: Agah. (In Persian).
Behdad, S., & Nomani, F. (2008). Class and labor in Iran (M. Mottahid, Trans.). Tehran: Agah. (In Persian). (In Persian).
Bourdieu, Pierre (1984). Distinction: A Social Critique of The Judgement of Taste, Translated by Richard Nice, Routledge.  
Coulangeon, Philippe and Duval, Julien (2014). The Routledge Companion to Bourdieu's 'Distinction, London: Routledge. https://doi.org/10.4324/9781315852539
Habermas, J. (2023). The structural transformation of the public sphere (J. Mohammadi, Trans.). Afkar. (In Persian)
Hajiani, Ebrahim, & Paksarshat, Soleiman. (2008). An Empirical Study of Patterns of Political Legitimacy among the Urban Middle Class in Iran. Iranian Journal of Social Problems Sociology, 1(1), 51–68. (In Persian).
Heywood, Andrew. (2024). Political Ideologies. Translated by Mehdi Nasrollahzadeh. Tehran: Bidgol. (In Persian).
Kharas, Homi. (2010). The Emerging Middle Class in Developing Countries, France, OECD. https://doi.org/10.1787/5kmmp8lncrns-en
Kord, Fazel. (2020). The New Middle Class and Presidential Elections in Iran (1997–2017). PhD Dissertation, supervised by Mohammad‑Bagher Khorramshad. Tehran: Allameh Tabataba’i University, Faculty of Law and Political Science. (In Persian).
Marx, Karl & Engels, Friedrich (1848). The Communist Manifesto, Renard Press Limited.
Moradijou, Ali Jan. (2022). The Structure of the Middle Class and Its Assessment in the Islamic Republic of Iran. Journal of the Political Sociology of the Islamic Revolution, 3(2), 119–150. (In Persian).
Parnian, H. R. (2021). The relation of Bourdieu's views to the social and cultural characteristics of Iranian society. Tehran: Research Institute for Culture, Art and Communication. (In Persian).
Rezaei, M. (2019). Workshop on thematic analysis method. Tehran: Research Institute for Culture, Art and Communication. (In Persian).
Salamat, H. (2019). Smoldering fire under the ashes: Class cleavages and their aftershocks. In Social cleavages in Iran (Collected papers). Tehran: Research Institute for Culture, Art and Communication. (In Persian).
Wright, E. O. (2020). Understanding class (M. H. Bahrani, Trans.). Tehran: Agah. (In Persian).
Wright, Erik Olin, et al. (2016). Approaches to Class Analysis in Iran. Translated by Yousef Saffari. Tehran: Lahita. (In Persian).