بررسی مسائل اجتماعی ایران

بررسی مسائل اجتماعی ایران

تنوع اکولوژیکی به مثابه راهبرد شناختِ تنوع قومی در ایران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استادیار، گروه جامعه‌شناسی سیاسی، دانشکده معارف اسلامی و علوم سیاسی، دانشگاه امام صادق علیه‌السلام، تهران، ایران
2 استادیار، پژوهشکده فرهنگ و مطالعات اجتماعی، پژوهشگاه فرهنگ و اندیشة اسلامی، تهران، ایران
چکیده
تنوع زیستی در ایران‌زمین پرسش‌های دشواری را در مورد چگونگی شناخت، تعامل و تحلیل آن، فرا روی محققان این فلات گسترده و ناهموار مطرح می‌سازد. به‌واسطه جدایی مطالعات و تحقیقات طبیعی و اجتماعی و مرزبندی‌های ناشی از این رویکرد واگرایانه، این دشواری در حوزه مسائل اجتماعی دو چندان شده است. تنوع قومی، سرفصلی اجتماعی از بافت و ترکیب زیست جمعی در فلات ایران می‌باشد. با توجه به درهم تنیدگی حوزه‌های طبیعی و اجتماعی، پرسش اصلی مقاله عبارت است از این‌که: تنوع قومی به مثابه یک ویژگی زیستی و سرزمینی در کشور، چگونه می‌تواند همگرایی اجتماعی و یکپارچگی سرزمینی را در پی داشته باشد؟ فرضیه اصلی بر پایه واقعیتِ پیوند حوزه‌های طبیعی و اجتماعی و دیرینگی زیست در سرزمین، شناخت تنوع قومی را در گرو شناسایی و تحلیل با هم‌پیوند طبیعی آن یعنی تنوعِ زیستگاهی و سکونتگاهی می‌داند و نسبت همگرایی اجتماعی با تنوع قومی را بدون فهم تنوع اکولوژیک ممکن نمی‌داند زیرا جداسازی تحلیلی و صورت‌بندی صرفاً اجتماعی-در معنای عام آن- از تنوع قومی، منجر به از دست رفتن ویژگی بوم-پایه بودن آن می‌شود. با توجه به ماهیت نظری مقاله، روش تحقیق مورد استفاده، تحلیل انتقادی با هدف گشودگی مفهومی در حوزه مطالعاتی و تحقیقاتیِ قوم‌شناسی ایران با تکیه بر رویکرد اجتماعی-اکولوژیک است. از این‌رو، تنوع اکولوژیکی به مثابه زیرساخت ادراکی و مفهومیِ مواجهه با ویژگی‌ها و تغییرات سرزمینِ متنوع ایران به‌ویژه، تنوع قومی پیشنهاد شده است.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Ecological diversity, the strategy of recognizing ethnic diversity

نویسندگان English

hamid houshangi 1
Mahmood Maham 2
1 Assistant Professor, Department of Political Sociology, Faculty of Political Science, Imam Sadiq University, Tehran, Iran
2 Assistant Professor of Culture and Social Studies Research Institute of Islamic Culture and Thought
چکیده English

The biodiversity in Iran has raised difficult questions for researchers about how to understand and interact with this vast and rugged plateau. Furthermore, we are witnessing a separation of natural and social studies and research from each other. This divergent approach has made the aforementioned questions more difficult. Ethnic diversity is one of the important branches in social discussions that reflects the texture and composition of the community life on the Iranian Plateau. Considering the continuity of the natural and social domains, the main question of the article is: How can ethnic diversity, as a bioecological and territorial characteristic of the country, bring about social cohesion and territorial integrity? The main hypothesis is based on the reality of the connection between the natural and social spheres and the antiquity of life on the land. Thus, understanding ethnic diversity depends on identifying and analyzing the natural domain associated with it, namely habitat and settlement diversity. Therefore, the relationship between social integration and ethnic diversity is not possible without understanding ecological diversity. Considering the theoretical approach of the article, the research method used is critical analysis. It is hoped that conceptual openness will be achieved in the field of Iranian ethnographic studies and research by relying on a socio-ecological approach.
Therefore, ecological diversity has been proposed as a conceptual basis for understanding the characteristics and changes of Iran's diverse land, especially ethnic diversity.

کلیدواژه‌ها English

Biological diversity
ethnic diversity
social integration
territorial integrity
ecological diversity
Iran
آرشامبو، میشل و لناف، وانی (1379). اسناد و روش برای تفسیر نقشه­ها(جغرافیا و زمین­شناسی). مترجم عبدالحمید رجایی. تبریز: انتشارات دانشگاه تبریز.
اشمن، آدریان اف (1384). مقدمه­ای بر آموزش و پرورش شناختی(نظریه و کاربرد). مترجم کمال خرازی. تهران: سنا.
احمدی، حمید (1378). قومیت و قوم­گرایی در ایران؛ افسانه و واقعیت. تهران: نشرنی.
برتون، رولان (1380). قوم­شناسی سیاسی. مترجم ناصر فکوهی. تهران: نی.
جارویس، پیتر جی (1387). مبانی بوم­شناسی و مسائل محیط زیست. مترجم مظفر شریفی و محمد غفوری. مشهد: انتشارات جهاد دانشگاهی مشهد.
حاجیانی، ابراهیم (1388). جامعه­شناسی هویت ایرانی. تهران: پژوهشکده تحقیقات استراتژیک مجمع تشخیص مصلحت نظام.
حبیبی، امین(1400). جریان­های احیایی منظر در باغ ایرانی(جستاری در باغ شازده). مجله منظر. شماره 54: 6-17.
دانلپ، رایلی و برول، رابرت، جی (1399). تغییرات اقلیمی و جامعه؛ دیدگاه­های جامعه­شناختی: گزارش کارگروهی انجمن جامعه­شناسی آمریکا در زمینه جامعه­شناسی و تغییر اقلیم جهانی. ترجمه عادل ابراهیمی لویه و سلیمان میرزایی راجعونی. تهران: وانیا.
سوزن، سایمون (1402). جامعه­شناسی در قرن بیست و یکم: روندها، بحث­ها و چالش­های اساسی. مترجم سلیمان میرزایی راجعونی. تهران: وانیا.
صفایی، مژده. متین­خواه، سید حمید. کریمیان، وحید (1392). بررسی دیدگاه اکولوژیک ایلات و عشایر ایران از منظر سیلوپاستورال، فصلنامه گیاه و زیست­بوم، 9 (35): 21-34.
قنبری، داریوش (1385). دولت مدرن و یکپارچگی ملی در ایران. تهران: تمدن ایرانی.
فائو، دستورالعمل­های داوطلبانه مدیریت مسئولانه مالکیت اراضی، شیلات و جنگل­ها در قلمرو امنیت غذایی. مترجم حمیدرضا زرنگار. تهران: وزارت جهاد کشاورزی.
فریلند، جوانا (1389). بوم­شناسی مولکولی. مترجم منصوره ملکیان. مشهد: جهاد دانشگاهی.
فرجی، برات و رومینا، ابراهیم (1389). تنوع قومی و پایداری امنیت ملی در ایران. فصلنامه آفاق امنیت. 3(7): 71-87.
کاویانی راد، مراد (1390). پردازش مفهوم امنیت زیست­محیطی (رابطه امنیت و اکولوژی). فصلنامه ژئوپلیتیک. 7(3): 80-100.
گودرزی، حسین (1385). م‍ف‍اهیم بنیادین در مطالعات قومی. تهران: تمدن ایرانی.
لونانز،‌پائولو. واندنبرگ، جرون. نیکامپ، پیتر (1384). اقتصاد اکولوژیکی تنوع زیستی. مترجم مجید مخدوم. تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
مارجر، مارتین (1377). سیاست قومی. ترجمه اصغر افتخاری، فصلنامه مطالعات راهبردی. پیش­شماره 1.
محجوبی دریاکناری، محبویه. رضایی، احمد. صالحی، صادق (1398). مقایسه رفتارهای محیط زیستی بین گروه­های قومی(مطالعه موردی: اقوام آذری، تالش و گیلک در استان­های گیلان و اردبیل). جامعه­شناسی کاربردی. 30(75): 47-62.
محمدرضایی، شهریار (1382). رویکرد سیستمی به تجزیه و تحلیل اکوسیستم­ها. تهران: آییژ.
مقصودی، مجتبی (1376). ناهمگونی جمعیتی و توسعه ملی در ایران (با تأکید بر ناهمگونی قومی). تهران: مؤسسه مطالعات ملی.
میرحیدر، دره. غلامی، بهادر. میراحمدی، فاطمه سادات (1392). تحلیل انتقادی نقشه­های قومیت در ایران. فصلنامه ژئوپلیتیک. 9(3): 1-30.
هوشنگی، حمید (1396). تنوع قومی در جمهوری اسلامی ایران؛ راهبردها و سیاست‌ها. تهران: دانشگاه امام صادق(ع).
یمنی­دوزی سرخابی، محمد (1382). برنامه­ریزی توسعه دانشگاهی: نظریه­ها و تجربه­ها. تهران: دانشگاه شهید بهشتی.
نقشه جامع علمی کشور (1389). تهران: شورای عالی انقلاب فرهنگی.
Biro, Maria and Kovacs, Petra (eds) (2001) Diversity in Action: Local Public Management of Multiethnic Communities in Central and Eastern Europe, Budapast: Open Society Institute
Coakley, John (1993) The Territorial Management of Ethnic Conflict, London: Psychology Press
Malesevic, Sinisa (2004) The Sociology of Ethnicity, London: Sage
Sun ZY, Ren H. [Ecological memory and its potential applications in ecology: a review]. Ying Yong Sheng Tai Xue Bao. 2011 Mar;22(3):549-55. Chinese. PMID: 21657006.
Yang, H., He, J., Li, Z. et al. Ethnic diversity and divergent perceptions of climate change: a case study in Southwest China. Humanities and Social Sciences Communications 11, 690 (2024). pp: 1-14. https://doi.org/10.1057/s41599-024-03207-x.