میدان قیام بروجرد به مثابه فضای اِستثنایی: مردم‌نگاری انتقادی از هوموساکرشدگی و فرودستی کارگران روزمزد

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

استاد مدعو گروه علوم اجتماعی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه آیت الله العظمی بروجردی (ره)، بروجرد، ایران.

چکیده

پژوهش حاضر با هدف تحلیل انتقادی سازوکارهای انقیاد و فرودستی کارگران روزمزد در میدان قیام بروجرد، به تحلیل و واکاوی رابطه‌ی میان فضا و سیاست‌گذاری زیست‌سیاسی پرداخته است. مسأله اصلی پژوهش، تبیین وضعیت تعلیق و بی‌حقوقی کارگران روزمرد در میدان به مثابه یک ماشین استثناساز است که آن‌ها را در وضعیت هوموساکرشدگی قرار داده است. روش پژوهش، مردم‌نگاری انتقادی بوده که با بهره‌گیری از ابزارهایی نظیر مشاهده‌ی آستانه‌ای، بدن‌مندی، شاهد ثانویه بودن و بازتابی بودن در میدان انجام شده است. یافته‌ها نشان داد که میدان قیام به‌مثابه‌ی یک اردوگاه باز، فرآیند هوموساکرشدگی را از طریق تکنولوژی‌های انتظار، فرسایش بدنی و تصمیم‌گیری خودسرانه‌ی کارفرما (به‌عنوان حاکم محلی) بازتولید می‌کند. در مقایسه با ادبیات پیشین که فرودستی را عمدتاً در ساحت اقتصادی یا روان‌شناختی می‌دید، این مطالعه نشان داد که فرودستی در میدان، نتیجه‌ی مستقیم یک وضعیت اضطراری فضایی است که در آن کارگر از فضای حقوق شهروندی به حیات برهنه رانده می‌شود. با این‌همه، یافته‌ها حکایت از وجود عاملیت مقاومت‌گرایانه در قالب شبکه‌های همیاری و استمرار حضور بدنمند کارگران در ساحت عمومی دارد. خروج از این منطقه‌ی تعلیق صرفاً از مسیر مداخلات خیریه‌ای یا سیاست‌های دولتی ممکن نیست، بلکه مستلزم شکل‌گیری کنش‌های جمعی کارگران، تقویت شبکه‌های همیاری و نقش‌آفرینی نهادهای مدنی در کنار اصلاحات نهادی در سیاست‌گذاری شهری است؛ فرآیندی که می‌تواند به بازپس‌گیری تدریجی حق حضور فرودستان در فضاهای شهری بینجامد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات