تجربه توانمندسازی کودکان کار و خیابان با رویکرد اجتماع محور در شهر قرچک

مقالات آماده انتشار

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دکترای جامعه‌شناسی مسائل اجتماعی ایران، دانشگاه پیام نور تهران، ایران

2 دانشجوی دکترای مسائل اجتماعی ایران، گروه علوم اجتماعی، دانشکده علوم اقتصادی و اجتماعی، دانشگاه بوعلی سینا، همدان، ایران

10.22059/ijsp.2026.401132.671340

چکیده

پدیده «کودکان کار و خیابان» جلوه‌ای شاخص از بهره‌کشی و نابرابری اجتماعی است و پیامدهای عمیق اجتماعی، روانی و آموزشی برای کودکان و خانواده‌های آنان به همراه دارد. در ایران، این گروه شامل کودکانی از جامعه کولی‌ـ‌غربتی، زباله‌گردان، دست‌فروشان و کارگران کوره‌پزخانه‌ها و کارگاه‌های تولیدی است. سیاست‌های حمایتی متداول، مانند جمع‌آوری و اسکان موقت، به دلیل فقدان رویکرد توانمندساز و محدودیت پایداری، نتایج محدودی داشته‌اند و بهره‌گیری ناکافی از الگوهای اجتماع‌محور از کاستی‌های اصلی این حوزه است.

پژوهش حاضر با رویکرد کیفی پدیدارشناسی، تجربه اجرای پایلوت «سند جامع کاهش آسیب‌های اجتماعی کودکان کار» با رویکرد توانمندساز و اجتماع‌محور در شهرستان قرچک (۱۳۹۸–۱۴۰۰) را بررسی کرد. میدان مطالعه شامل کودکان کار و خیابان در شهر و مناطق تابع، به‌ویژه روستاها و کوره‌پزخانه‌ها بود. نمونه‌گیری هدفمند و بر اساس اشباع نظری و تنوع مشارکت‌کنندگان انجام شد و ۳۰ نفر شامل ۱۶ تسهیلگر اجتماعی و ۱۴ کودک کار و خیابان انتخاب شدند.

یافته‌ها نشان داد که برنامه در سطوح فردی، خانوادگی و اجتماعی اثرات مثبت قابل توجهی ایجاد کرده است: ارتقای مهارت‌ها و اعتماد به نفس کودکان، کاهش انزوای اجتماعی، پیشگیری از ترک تحصیل، افزایش مشارکت و تعامل خانوادگی و ارتقای آگاهی جامعه محلی نسبت به حقوق و نیازهای کودکان. تجربه این برنامه تأکید کرد که توانمندسازی واقعی همراه با رویکرد اجتماع‌محور، کلید پایداری مداخلات اجتماعی و اثرگذاری بلندمدت است و می‌تواند به عنوان الگوی موفق برای سایر مناطق کشور مورد استفاده قرار گیرد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

بررسی مسائل اجتماعی ایران

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از تاریخ 02 اردیبهشت 1405

فایل ها

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار