جامعۀ اطلاعاتی و جرائم نوظهور: تلاشی جامعه‌شناختی در تبیین قربانیان تعرض سایبری در شهر تهران

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استاد گروه جامعه‌شناسی دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران

2 دکتری جامعه شناسی دانشگاه تهران و مدرس دانشگاه

چکیده

توسعۀ جامعۀ اطلاعاتی با خود تحولات فراوانی را به‌دنبال داشته است که ازجمله می‌توان به گسترش فضای سایبری و شکل‌گیری انواع جدیدی از انحرافات و جرائم سایبری اشاره نمود. یکی از این جرائم، که دامنۀ وسیعی دارد، تعرض سایبری است. سازمان‌ها و نهادهای رسمی درخصوص این نوع جرم داده‌های دقیقی ارائه نمی‌کنند. همچنین به دلیل نظام ارزشی حاکم بر کشور، بسیاری از این نوع جرائم به نهادهای مربوطه گزارش نمی‌شوند. بنابراین، برای غلبه بر این محدودیت، رویکرد نظری بزهدیده‌شناسی براساس نظریۀ فعالیت روزمرۀ فلسون مبنای تحقیق قرار گرفته است که برآوردی دقیق‌تر از این جرم ارائه دهد. این جرم به دلیل ماهیت تعاملی آن در میان افرادی که از دو جنس متفاوت هستند رخ می‌دهد. انواع تعرض سایبری که موضوع این پژوهش بوده است تهدید، سرقت اطلاعات و هویت، نشر اکاذیب و مزاحمت می‌باشد. روش تحقیق این پژوهش پیمایش بزهدیده‌شناسی است که باهدف کشف نرخ وقوع این جرم و تحلیل علل آن می‌باشد و در میان شهروندان بالای 15 سال شهر تهران، که در هفته حداقل یک ساعت کاربر اینترنت هستند، انجام شده است. یافته‌های این پژوهش نشان می‌دهد که در حدود 8.9 درصد کاربران تهرانی حداقل یک‌ بار مورد تعرض قرار گرفته‌اند. بنابراین، می‌توان گفت تعرض سایبری مسئله‌ای اجتماعی است که در فضای مجازی در حال رخ دادن است. تحلیل یافته‌ها بیانگر آن است که سبک زندگی آنلاین قربانیان بر میزان و کیفیت رخداد تعرض سایبری اثرگذاری معناداری دارد. ازجمله عوامل اثرگذار بر قربانی شدن تعرض سایبری تغییر ارزش‌ها در فضای سایبری و کاهش کنترل اجتماعی است که کناره‌گیری اخلاقی و کاهش خودکنترلی افراد را به‌دنبال دارد. این فرایند درنهایت، موجب افزایش رؤیت‌پذیری و رفتارهای ریسک‌پذیرانۀ افراد می‌شود که شرایط قربانی شدن آنها را فراهم می‌کند.

کلیدواژه‌ها


-         ابوذری، مهرنوش (1391). جرم‌شناسی جرائم سایبری. پایان‌نامۀ کارشناسی ارشد به راهنمایی عباس شیری، دانشگاه تهران، دانشکده حقوق و علوم‌سیاسی، گروه حقوق جزا و جرم‌شناسی.

-         نجفی ابرندآبادی، علی‌حسین (1383). تقریرات درس جرم‌شناسی. مجموعه دو جلدی به کوشش شهرام ابراهیمی.

-         نجفی ابرندآبادی، علی‌حسین (1388). دربارۀ بزهکاری و جرم‌شناسی سایبری (گفتگو)، مجلهتعالیحقوق، شماره 36، ص 1-7.

-         نجفی ابرندآبادی، علی‌حسین (١٣٧٤). تقریراتبزهدیده‌شناسی. دورۀ کارشناسی دانشگاه شهیدبهشتی. تنظیم فاطمه قناد.

-        Back, Sinchul. (2016). Empirical Assessment of Cyber Harassment Victimization via Cyber-Routine Activities Theory. In BSU Master’s Theses and Projects. Item 30. Available at http://vc.bridgew.edu/theses/30.

-         Baum, K.; Catalano, S.; Rand, M.; Rose, K. (2009). Stalking victimization in the United States. U.S. Department of Justice, Office of Justice Programs, Bureau of Justice Statistics.

-         Bocij, P. & McFarlane, L. (2003a). Cyberstalking: The technology of hate. The Police Journal, 76: 204-221.

-         Bocij, P.; McFarlane, L. (2003b). Seven fallacies about cyberstalking. Prison Service Journal, 149: 37-42.

-         Bocij, P. (2004). Cyber stalking: Harassment in the Internet age and how to protect your family.Westport, CT: Praeger Publishers.

-         Bocij, P., & McFarlane, L. (2003). Seven fallacies about cyberstalking. Prison Service Journal, 149: 37-42.

-         Bocij, P., Griffiths, M., and McFarlane, L. (2002). Cyberstalking a new challenge for criminal law Criminal Lawyer, 122, 3-5.

-        Bossler, A. M., & Holt, T. J. (2010). The Effect of self-control on victimization in the cyberworld. Journal of Criminal Justice, 38: 227-236.

-         Burgess Alexy, E., , A., Baker, T., & Smoyak, S. (2005). Perceptions of cyber stalking among college students. Brief Treatment and Crisis Intervention, 5, 279–289.

-         Clarke, R. V., & Felson, M. (1993). Routine activity and rational choice. New Brunswick, NJ: Transaction Publishers.

-         D’Ovidio, R. & Doyle, J. (2003). A study on cyberstalking: Understanding investigative hurdles. FBI Law Enforcement Bulletin, 72(3): 10-17.

-         Dignan, J. (2005), Understanding Victims and Restorative Justice, Maidenhead: Open.

-         Finch, E. (2001). The criminalization of stalking: Constructing the problem and evaluating the solution. London: Cavendish.

-         Fisher B., & S. Lab(2010) (Eds.), Encyclopedia of victimology and crime prevention. Thousand Oaks: SAGE Publications, Inc. doi: 10.4135/9781412979993.n334.

-         Fukuchi, A. (2011). A balance of convenience: The use of burden-shifting devices in criminal cyberharassment law. Boston College Law Review, 52, 289-338.

-         Goodno, Naomi Harlin(2007) Cyberstalking, a New Crime: Evaluating the Effectiveness of Current State and Federal Laws, Missouri Law Review, Available at:  http://scholarship.law.missouri.edu/mlr/vol72/iss1/7.

-         Grabosky, P.N. (2001). Virtual criminology: Old wine in new bottles? Social and Legal Studies, 10, 243-249.

-         Grabosky, P.N. (2007). Electronic Crime. Upper Saddle River, NJ: Pearson.

-         Hazelwood, Steven D.& Magnin,  Sarah Koon(2013) Cyber Stalking and Cyber Harassment Legislation in the United States: A Qualitative Analysis, International Journal of Cyber Criminology (IJCC) ISSN: 0974 –Vol 7 (2): 155–168.

-         Hirschi, T. (2004). Self-control and crime. In R. F. Baumeister & K. D. Vohs (Eds.), Handbook of self-regulation: Research, theory and applications (pp. 537-552). New York:Guilford Press.

-        Jaishankar, K. (2008). Space Transition Theory of cyber crimes. In Schmallager, F., & Pittaro, M. (Eds.), Crimes of the Internet. (pp.283-301) Upper Saddle River, NJ: Prentice Hall.

-         Jaishankar, K. and Sankary, U.V. (2006). Cyberstalking: A global menace in the information super highway. All India Criminology Conference. 16-18. Madurai: India Madurai Kamaraj University.

-         Jaishankar. K (2011). Cyber Criminology: Exploring Internet Crimes and Criminal behavior. Boca Raton, FL, USA: CRC Press, Taylor and Francis Group.

-         Lindberg, D. (2012). Prevention of cyberstalking: A review of the literature. In Portland State University. Retrieved October 18, 2015.

-         Maple, Carsten & etal(2011) The Impact of Cyberstalking: review and analysis of the ECHO Pilot Project, National Centre for Cyberstalking Research.

-         Marcum, C. D., Higgins, G. E., & Ricketts, M. L. (2010). Potential factors of online victimization of youth: An examination of adolescent online behaviors utilizing routine activity theory. Deviant Behavior, 31(5), 381-410.

-         Marcum, C. D., Higgins, G. E., & Ricketts, M. L. (2014). Juveniles and cyber stalking in the United States: An analysis of theoretical predictors of patterns of online perpetration. International Journal of Cyber Criminology, 8, 47-56.

-         McFarlane, L., & Bocij, P. (2003). An exploration of predatory behaviour in cyberspace: Towards a typology of cyberstalkers. First Monday, 8(9).

-         Miethe, T. (1991). Citizen-Based Crime Control Activity and Victimization Risks: An Examination of Displacement and the Free-Rider Effect, Criminology, 29, 419-441.

-         Miethe, T. D., & Meier, R. F. (1994). Crime and its social context : toward an integrated theory of offenders, victims, and situations. Albany: State University of New York Press.

-         Mishra, Alok & Mishra, Deepti(2008) Cyber Stalking :A Challenge for Web Security, See discussions, stats, and author profiles for this publication at: https://www.researchgate.net/publication/259148587.

-         Newman, G., & Clarke, R.V. (2003). Superhighway Robbery: Preventing E-commerce Crime. Portland, OR: Willan Publishing.

-         Ogilvie, E. (2000). Cyberstalking. Trends & Issues in Crime and Criminal Justice, No 166. Canberra: Australian Institute of Criminology.1-6.

-         Petrocelli, J. (2005). Cyber stalking. Law & Order, 53(12), 56-58.

-         Pittaro, Michael L (2007) Cyber stalking: An Analysis of Online Harassment and Intimidation, International Journal of Cyber Criminology (IJCC)   ISSN: 0974 – 2891 Vol 1 (2): 180–197.

-         Poonia,Ajeet Singh(2014) Cyber Crime: Challenges and its Classification, International Journal of Emerging Trends & Technology in Computer Science (IJETTCS) Issue 6, 3(6), 119-121.

-         Reyns, B.W. (2010). A situational crime prevention approach to cyberstalking victimization: Preventive tactics for Internet users and online place managers. Crime Prevention & Community Safety, 12, 99-118.

-         Reyns, B. W. (2013). Online Routines and Identity Theft Victimization: Further Expanding Routine Activity Theory beyond Direct-Contact Offenses. Journal of Research in Crime and Delinquency, 50(2), 216–238.

-         Roberts, Lynne (2008) Jurisdictional and definitional concerns with computer-mediated interpersonal crimes: An Analysis on Cyber Stalking, International Journal of Cyber Criminology (IJCC) ISSN: 0974 – 2891, Vol 2 (1): 271–285.

-         SPITZBERG, B. H. (2002). The Tactical Topography of Stalking Victimization and Management. Trauma, Violence, & Abuse, 3(4), 261–288.

-         Stephenson, Peter R., and Walter, Richard D.( 2011) Toward Cyber Crime Assessment: Cyberstalking, Annual Symposium on Information Assurance (ASIA), JUNE 7-8, ALBANY, NY.

-         Wall, D. S. (2008). Cybercrime and the culture of fear: Social science fiction(s) and the production of knowledge about cybercrime. Information Communication and Society, 11(6), 861–884.

-         Somaiya,Jheel & etal(2014) A Survey: Web based Cyber Crimes and Prevention Techniques. International Journal of Computer Applications 105(17):6-9.

Yar, M. (2005). The Novelty of 'Cybercrime:' An Assessment in Light of Routine Activity Theory. European Journal of Criminology, 2(4), 407-427.