بررسی مسائل اجتماعی ایران

بررسی مسائل اجتماعی ایران

تربیت بنات و فرایند تمدن گستری تحلیل گفتمان‌ اصلاح گرایانه درباری در عهد ناصری

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشیارگروه جامعه‌شناسی دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران
2 دانشجوی دکتری/دانشگاه علامه طباطبایی
3 دانشیار فلسفه دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه علامه طباطبایی
4 استادیار جامعه‌شناسی دانشکدۀ علوم اجتماعی دانشگاه علامه‌ طباطبایی (ره) تهران. ایران.
چکیده
مسئله‌ی زن در هر گفتمانی، در مقاطع مختلف تاریخی، به اشکال گوناگونی صورتبندی شده‌ است. از عهد ناصری به این سو  با نظام دانش جدیدی پیرامون مسئله زن مواجه هستیم که بر تربیت نسوان و دختران تاکید دارد. به طور خلاصه می توان چنین نظام دانشی را در عنوان"تربیت بنات" خلاصه کرد. در این مقاله درصدد هستیم تا شرایط امکان ظهور چنین گفتارهایی را مورد بررسی قرار دهیم. با رویکرد تبارشناسی فوکو و تکنیک تحلیل گفتمان فوکوئی به بررسی اسناد مرتبط با تربیت نسوان که در فاصله سالهای 1290-1340ه.ق.م نگاشته شده اند پرداختیم. 
یافته‌ها نشان داد که وقایعی همچون گسترش بیماری های همه گیر، سفلیس، وبا، وضعیت نابسامان اقتصادی و جنگ و قحطی زمینه ظهور گفتمانهایی را که بر تربیت نسوان تاکید داشتند فراهم ساخت. با بررسی پایگاه اجتماعی و اقتصادی نویسندگان کتب و روزنامه هایی که بر مسئله تربیت نسوان تاکید داشتند، دریافتیم که چنین گفتارهائی در فضای دربار پررنگ تر بود. گفتارهای اصلاح گرایانه  درباری در قالب آموزش علم به نسوان،(آداب رفتاری و شیوه رفتار باهمسر، خانه‌داری و بهداشت) کد‌های اخلاقی جدیدی برای زنان تعریف می‌کرد و با بازخوانی علم، اخلاق، دین و اقتصاد، مسئله تربیت نسوان با تمدن و ترقی ملی  پیوند می‌داد.  در این مقاله از ادبیاتی که نوربرت الیاس پیرامون فرایند تمدن گستری و جامعه‌ی درباری و تغییر موازنه قدرت میان دوجنس فراهم آورده، بهره برده‌ایم و گفتگوئی با پژوهش‌های انتقادی جنسیت و مدرنیته‌ی ‌ایرانی داشته‌ایم  
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Women's education and the civilizing process the study of the constitutional discourse of the court between 1870-1920

نویسندگان English

Vahid Shalchi 1
zohreh azizabadi 2
Mohammad Taghi Karami Ghahi 3
Somayeh Shalchi 4
1 Author Associate Professor of Sociology in Allameh Tabataba'i University, Tehran, Iran
2 PhD Allameh Tabatabai University; Tehran, Iran
3 Associate Professor of philosophy faculty of social science of Allameh Tabatabai University, Tehran, Iran
4 Assistant Prof. of Sociology, Allameh Tabatabai University; Tehran Iran
چکیده English

Womans issues in every discourse have been formulated differently. From the Nāṣer al-Dīn Shāh Qājār era onwards, we are faced with a new system of knowledge in the form of Girls Education in the court constitutional discourse. This article aims to examine the conditions under which such discourses may arise and approach an immanent understanding of the Issue of women. In this article, we have used the literature provided by Norbert Elias on changing the balance of power between the sexes; and we overview critical studies of Iranian gender and modernity. Our approach/method in this paper is Foucauldian Discourse Analysis (FDA). The findings show that the court reformist discourse emphasizes girls; education (making educated girls in housekeeping, healthcare, and the ways of treating their husbands and other manners relating to them). This discourse defines new moral codes for women and re-reading science, ethics, religion, and economics in line with civilization and progress. The new moral codes are meaningful in the aftermath of events such as the outbreak of epidemics and famines, the courts dependence on world powers, and the decline of the power of the courtier class. This article considers the pre-discoursive events in the configuration of such a knowledge system. In other words, our reading of the Issue of women emphasizes the historical moments that discursive and pre-discoursive events will come together and problematize an issue. We do not reduce the subject to the tier of thought or material determinants.

کلیدواژه‌ها English

Immanent Reading
Girls Education
civilizing process
Norbert Elias
Educational Documents of the Constitutional Era
Foucauldian Discourse Analysis Method
  • تربیت نسوان(1318: 20)، قاسم امین، ترجمه‌ی یوسف آشتیانی، تبریز: مطبعه معارف).
  • اتحادیه(نظام مافیه)، منصوره(1373)،«زن در جامعه‌ی قاجار:موقعیت اجتماعی زنان در آغاز قرن 14ه.ق»،فصلنامه کلک پژوهش، شماره 55و 56، صص:27-50
  • احمدی خراسانی، نوشین(1378)زینب پاشا، نماد مبارزه مردم آذربایجان بر علیه ظلم، بایا، شماره 1و2
  • احمدی خراسانی، نوشین(1378)، محترم اسکندری پیش از مرگ مکر زنان را به آتش کشید!، بایا، شماره 8و 9
  • احمدی خراسانی، نوشین(1378)، بی بی خانم، بنیانگذار اولین مدرسه دخترانه در ایران، بایا، شماره3
  • توفیق و همکاران(1398)،«نامیدن تعلیق؛ برنامه‌ای پژوهشی برای جامعه‌شناسی تاریخی انتقادی در ایران»،تهران:مانیاهنر
  • تکین، بدرالملوک، «تدبیر منزل مخصوص محصلات مدارس متوسطه نسوان و خانه‌داران جوان»،
  • حیدری، آرش(1399)،«واژگونه‌خوانی استبداد ایرانی»، چاپ اول، تهران:مانیا هنر
  • حیدری، آرش، نصیری، هدایت،«مسئله‌ی آلتوسر»، تهران: تیسا
  • ع.صفوت، روزنامه دانش،24رمضان 1328،شماره 2، ص:3در در کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران، ص293).
  • روزنامه شکوفه، سال اول،شماره‌ی 15،ص:4 کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران، ص60).
  • روزنامه شکوفه،28شهر محرم‌الحرام، 1333، سال سوم،شماره 2، ص1، در کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران، ص157).
  • روزنامه شکوفه، جمادی‌الاول 1331، ص:1، سال اول، نمره هشتم، در اسناد  کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران، ص29).
  • روزنامه شکوفه، ص:3؛ غره شهر رجب المرجب 1332، سال دویم، شماره 12، در کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران،ص:115).
  • روزنامه شکوفه، ص:3؛ 15صفرالمظفر 1332، سال دویم، شماره 21، در کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران،ص:83
  • مدیره مسئوله مزین‌السلطنه، روزنامه شکوفه، شهرصفرالمظفر1332، شماره 20، سال دوم، ص:4، در در کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران، ص80.
  • روزنامه شکوفه، سال اول، شماره 7، ص2 در کتابخانه ملی جمهوری اسلامی:صص:25-26).
  • روزنامه شکوفه، ص:3؛ 27ربیع‌الاول 1331، سال اول، شماره پنجم، در کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران،ص:19.
  • روزنامه شکوفه، صص:3-4؛ 15صفرالمظفر 1332، سال دویم، شماره 21، در کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران،ص: 84-83
  • روزنامه دانش، هفتم ذی‌القعده الحرام 1328، ص:5، شماره 6 در اسناد خطی کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران،ص:327.
  • روزنامه‌ی شکوفه، غره الشهر رجب المجرب، 1333،ص:1،سال سوم، شماره 11، در اسناد کتابخانه ملی جمهوری اسلامی، ص:193
  • تربیت نسوان(1318: 20)، قاسم امین، ترجمه‌ی یوسف آشتیانی، تبریز: مطبعه معارف.
  •  
  • کریمی، بهزاد،(1395)، «زنان در گفتمان پزشکی ایران با تکیه بر دوره‌ی صفویه»، چاپ اول، تهران: پژوهشکده‌ی تاریخ اسلام
  • کیانی، شهرام(2020)، «نخستین رساله وبا و طاعون در عهد قاجار»، ایران آکادمیا
  • میرزا محمدعلیخان،(1329)، «تعلیم بنات»، مرکز اسناد کتابخانه‌ی ملی جمهوری اسلامی ایران
  • میرزا سیدعلیخان،( 1341)؛«کتاب هنرآموز دوشیزگان»،چاپ پنجم، مرکز اسناد کتابخانه‌ی ملی جمهوری اسلامی ایران
  • مدیره مسئوله مزین‌السلطنه، روزنامه شکوفه، شهرصفرالمظفر1332، شماره 20، سال دوم، ص:4، در در کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران، ص80«.
  • هنیش، ناتالی،(1389)،«جامعه‌شناسی نوربرت الیاس»، ترجمه‌ی نیک‌گهر، عبدالحسین؛ چاپ اول، تهران:نی

 

 

  • Afkhami, A. A. (2019). A Modern Contagion: Imperialism and Public Health in Iran's Age of Cholera. JHU Press.‏
  • Arribas-Ayllon, M., & Walkerdine, V. (2008). Foucauldian discourse analysis. The Sage handbook of qualitative research in psychology, 91-108.‏
  • Goudsblom, J. (2003). Christian religion and the European civilising process: the views of Norbert Elias and Max Weber compared in the context of the Augustinian and Lucretian traditions. Irish Journal of Sociology, 12(1), 24-38.‏
  • Elias, N. (2000) The Civilizing Process. Sociogenetic and Psychogenetic Investigations,@Oxford: Blackwell
  • Elias, N. (1987). The changing balance of power between the sexes—a process-sociological study: the example of the ancient Roman state. Theory, Culture & Society, 4(2-3), 287-316
  • Audibert(1889);" La femme persane jugée et critiquée "; Paris: Leroux

 

  • Najmabadi, A. (1993). Veiled discourse-unveiled bodies. Feminist Studies, 19(3), 487-518.‏
  • Najmabadi, A. (2005). Women with mustaches and men without beards: Gender and sexual anxieties of Iranian modernity. Univ of California Press
  • Najmabadi, A. (2005)” Epilogue: Feminism and Its Burden of Birth” in Women with mustaches and men without beards: Gender and sexual anxieties of Iranian modernity. University of California Press
  • Najmabadi, A. (2005). “Women’s Veil and Unveil” in Women with mustaches and men without beards: Gender and sexual anxieties of Iranian modernity. University of California Press